Korsan
İlim ve edebiyat veya müzik eserlerinin, eser ya da mali hak sahibi yayıncı ve yapımcılarının izni olmaksızın üçüncü şahıslar tarafından; basılı kitap, cd ve dvd gibi fiziken veya elektronik kitap, mp3 dosyası gibi dijital olarak çoğaltılması, dağıtım ve satış yoluyla yayılması, radyo, tv ve internet yoluyla umuma iletilmesi “korsan” sözcüğü ile tanımlanmaktadır.
Eser sahiplerinin, yayıncıların ve yapımcıların emeklerini çalan, vergi kaçıran korsanlık bir hırsızlık suçudur.
Kaçak ve Korsan farkı
İki kavramı birbirinden ayırmak gerekmektedir.
a) Kaçak yayın: Bir yayınevinin, aralarında bir sözleşme bulunan çevirmenden, yazardan veya eserin malî hak sahibinden izinsiz olarak bir eseri çoğaltmasına verilen isimdir. 3.000 adet basılacağı söylenen bir kitabın 10.000 adet basılması bu suça örnektir. Burada “Özel Hukuk” alanında sözleşme taraflarından birinin diğeri aleyhine sözleşme hükümlerini ihlal etmesi söz konusudur. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda hak sahibinin şahsî takibini gerektiren ihlaller kapsamında ele alınmıştır.
b) Korsan yayın: Yayıncılık alanında korsan yayın, bir eserin, sahibinden ve basım haklarını devrettiği yayınevinden izinsiz olarak çoğaltılmasıdır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki düzenlemelere göre “Kamu Hukuku” alanında değerlendirilmiştir. Hem yayınevinin, hem çevirmenin, yazarın ya da malî hak sahibinin hem de devletin hakları gasp edilmektedir.
Korsan Biçimleri
Fiziki alandaki fikri emek hırsızlığı, genelde umuma arz edilmiş eserin tıpkı basımı yapılarak çoğaltılması ve satışa sunulması şeklinde görülmektedir. Bir diğer hırsızlık biçimi de; eserin içeriğinin aynen kullanılmasına rağmen, kapak ve yayıncı/yapımcı adı değiştirilerek farklı basılması ve satışa sunulmasıdır.
Teknolojik gelişmeye paralel olarak, fikri emek hırsızlığı dijital alanda da sıkça görülmeye başlanmıştır. “İnternet korsanlığı” olarak tanımlanan bu alanda; eserler, hak sahiplerinden yazılı izin alınmadan internet aracılığıyla kişilere yayılmakta, yasal olmayan bir şekilde bilgisayarlara indirilmeleri sağlanmaktadır.
Bir diğer korsan biçimi de, hak sahibinden izin alınmadan, lisans bedeli ödenmeden yapılan fotokopi yolu ile çoğaltmalardır.
Korsan Yöntemleri
Uygulanan yöntemlerin bilinmesi korsanla mücadelede etkin tedbirlerin sağlanması bakımından önem taşımaktadır.
Bandrol taşımayan eserler: Süreli olmayan yayınlar ve musiki eser nüshalarına bandrol yapıştırılması zorunludur. ( Tam metin ve istisnalar için bkz. Bandrol Uygulamasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 5. madde). Korsan eserlerin genelinde bandrol bulunmamaktadır.
Farklı eserler için alınmış bandrolleri taşıyan eserler: Uygulamada son zamanlarda sıkça rastlanan bir durumdur. Usulüne uygun biçimde temin edilmiş bandroller, başka bir eser üzerine yapıştırılmaktadır. Tespiti diğerlerine göre daha zor olan bu yöntem, korsan nüshanın baskı kalitesinin orjinaline oranla düşük olması ve kolluk birimlerinin anında bandrolü sorgulayabiliyor olması ile çözümlenebilmektedir.
Sahte bandrol taşıyan eserler: Bandrol, sökülmesi halinde parçalanan ve yapıştırıldığı malzemenin özelliğini kaybettiren nitelikte güvenlik şeridi içeren holografik özellikli bir güvenlik etiketidir. Sahte bandroller, orjinalinin aksine söküldüğünde parçalanmamakta ve özelliğini kaybetmeyip başka bir alana yapıştırılma imkanı vermektedir. Bandrolün uygulandığı alandan sökülmesi ile bu korsan yöntemi tespit edilebilmektedir.
Fotokopi yolu ile çoğaltma: Eğitim kurumları çevresinde en yaygın olan fikri emek hırsızlığı yöntemidir. İlim ve edebiyat eserlerinin fotokopi makinesi aracılığıyla sayfa sayfa çekilerek çoğaltıldığı bu yöntem, son zamanlarda eserlerin taranıp fotokopi hardisklerinde toplandığı ve tek dokunuşla tamamının çoğaltıldığı korsan biçimine dönüşmüştür. Eğitim kurumlarının içerisinde de, bu yöntem ile hak sahibinden izin alınmadan çoğaltım yapıldığı görülmektedir.
Dijital ortam: Teknolojik gelişmelerle beraber, fikri emek hırsızlığı yoğun bir şekilde dijital ortama taşınmıştır. Bu korsan yönteminde; internet sitelerinde, hak sahibinden izin alınmadan müzik dosyalarına ve kitaplara yer verilmekte ve eserlerin yasal olmayan bir şekilde indirilmelerine imkan sağlanmaktadır.
Cezalar
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre yasal olarak üretilmiş ve bandrollü de olsa her tür kitabın yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele, köprü ve benzeri yerlerde satışı yasaktır.
Bu yerlerde yasal ve bandrollü kitap satanlara 3 milyar TL. idarî para cezası verilecektir. Aynı yerlerde bandrolsüz ve korsan kitap satanlara 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya 5 milyar TL.’ndan 50 milyar TL.’na kadar ağır para cezası veya zararın ağırlığı dikkate alınarak her ikisi birden verilir. Ayrıca, yasal hak sahibinin tazminat davası açma hakkı vardır.
Herhangi bir biçimde yetkilileri yanıltarak bandrol alan, bandrolleri amacı dışında kullanan kişiler hakkında, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis veya 20 milyar TL.’ndan 200 milyar TL.’na kadar ağır para cezası veya zararın ağırlığı dikkate alınarak her ikisi birden verilir.
Sahte bandrol imal eden, kullanan, sahte bandrolden ticarî menfaat sağlayan kişiler hakkında, 3 yıldan 6 yıla kadar hapis veya 50 milyar TL.’ndan 250 milyar TL.’na kadar ağır para cezasına veya zararın ağırlığı dikkate alınarak her ikisi birden verilir.
Korsan yayın satanları ihbar etmek için belediye zabıtası, polis ve jandarmaya ve Meslek Birliğimize başvurulabilir.
Sayılan suçları kasten işleyenler hakkında suçüstü hükümleri uygulanır ve şahsî dava takibi gerekmeksizin kamu davası açılır.
Korsan Yayın Suçunu Takip
Kanuna göre, yetki alanlarına göre belediye zabıtası, işgaliye karşılığı dahi olsa, sokakta kitap satışına izin veremez ve açılmış olan tezgâhları da toplar.
Polis ve jandarma kuvvetleri de gördüğü yerde korsan yayın satışına müdahale etmekle yetkili ve sorumludur. Her iki durumda da zanlılar ve kitaplar toplanarak yasal kovuşturma için Cumhuriyet Savcılığı’na teslim edilir.